Արագ Ընթերցում
- Լեհաստանը կիրառել է ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածը ռուսական անօդաչուների ներխուժումից հետո։
- Հաղորդվել է առնվազն 19 անօդաչուի մասին, որոնց մի մասը ոչնչացվել է լեհական ուժերի կողմից։
- Սա առաջին դեպքն է, երբ ռուսական անօդաչուները ոչնչացվել են Լեհաստանի տարածքում։
- ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցները հայտնել են համերաշխություն՝ նախաձեռնելով խորհրդակցություններ։
- Փորձագետները ներխուժումները համարում են ՆԱՏՕ-ի վճռականությունը փորձարկելու կանխամտածված քայլ։
Լեհաստանը կարևոր քայլ է ձեռնարկել՝ կիրառելով ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածը՝ ռուսական անօդաչուների իր օդային տարածք ներխուժումից հետո։ Այս աննախադեպ քայլը ընդգծում է Արևելյան Եվրոպայում աճող լարվածությունը և տարածաշրջանային անվտանգության սպառնալիքները։
Ի՞նչ է տեղի ունեցել. Անօդաչուների ներխուժում և անհապաղ արձագանք
Սեպտեմբերի 9-10-ի գիշերը Լեհաստանը հաղորդեց 19 ռուսական անօդաչուի իր օդային տարածք ներխուժման մասին, որոնց մի մասը ոչնչացվել է լեհական և ՆԱՏՕ-ի դաշնակից ուժերի կողմից։ Լեհաստանի վարչապետ Դոնալդ Տուսկի խոսքով՝ անօդաչուները ուղղակի սպառնալիք էին երկրի անվտանգության համար։ Այս միջադեպը առաջին դեպքն է, երբ ռուսական անօդաչուները ոչնչացվել են լեհական տարածքում՝ հանդիսանալով Ռուսաստան-Ուկրաինա պատերազմի լարվածության նոր սրացում։
Լեհաստանի Լյուբլինի մարզի Վիրյքի գյուղից ստացված պատկերները ցույց են տալիս վնասված բնակելի կառույցներ, որոնց մոտ գործում են արտակարգ ծառայություններն ու ռազմական ստորաբաժանումները։ Չնայած ռուս պաշտոնյաները հերքում են անօդաչուների պատկանելիությունը՝ պնդելով, որ դրանք կարող էին «կորցնել ճանապարհը» նավիգացիոն սխալների պատճառով, լեհական իշխանությունները և ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցները այդ բացատրությունները անհավանական են համարում։
Ի՞նչ է ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածը
ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածը թույլ է տալիս անդամ պետություններին խորհրդակցություններ պահանջել, եթե նրանք կարծում են, որ իրենց տարածքային ամբողջականությունը, քաղաքական անկախությունը կամ անվտանգությունը վտանգված են։ Ի տարբերություն 5-րդ հոդվածի, որը պահանջում է համատեղ ռազմական պաշտպանություն, 4-րդ հոդվածը կենտրոնանում է անդամ պետությունների միջև երկխոսության նախաձեռնման վրա՝ սպառնալիքները հաղթահարելու համար։
1949 թվականից ի վեր ՆԱՏՕ-ի 4-րդ հոդվածը կիրառվել է հազվադեպ, ինչը ցույց է տալիս Լեհաստանի խնդրանքի լրջությունը։ Լեհաստանի իշխանությունները, ներառյալ նախագահ Կարոլ Նավրոցկին, շեշտել են անհապաղ խորհրդակցությունների անհրաժեշտությունը՝ ուժեղացնելու երկրի հակաանօդաչու պաշտպանությունը և կանխելու հետագա խախտումները։
ՆԱՏՕ-ի և միջազգային հանրության արձագանքները
ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Յենս Ստոլտենբերգը հայտնել է իր համերաշխությունը Լեհաստանի հետ՝ նշելով, որ դաշինքը նվիրված է համատեղ անվտանգությանը։ Հարևան երկրները, ներառյալ Շվեդիան, Լատվիան և Նորվեգիան, նույնպես իրենց աջակցությունն են հայտնել՝ դատապարտելով Ռուսաստանի գործողությունները որպես «անընդունելի» և «խիստ մտահոգիչ»։
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին միջադեպը նկարագրել է որպես «վտանգավոր նախադեպ Եվրոպայի համար» և կոչ արել ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցներին վճռական արձագանք տալ։ «Ռուսները պետք է զգան հետևանքները», – նշել է նա՝ ընդգծելով պատժամիջոցների և ռազմական աջակցության շարունակման կարևորությունը։
Տարածաշրջանային անվտանգության հետևանքները
Փորձագետների կարծիքով՝ անօդաչուների ներխուժումը կարող էր լինել Ռուսաստանի կողմից ՆԱՏՕ-ի վճռականությունը փորձարկելու կանխամտածված փորձ։ Նախկին ՆԱՏՕ-ի սպա Արտուր Բիլսկին նշել է, որ ներխուժումների մասշտաբներն ու համակարգվածությունը վկայում են հաշվարկված սադրանքի մասին։ «Սա առանձին միջադեպ չէ, այլ ՆԱՏՕ-ի միասնականությունը մարտահրավեր նետելու ավելի լայն ռազմավարության մաս է», – նշել է նա լեհական լրատվամիջոցներին տված հարցազրույցում։
Իրավիճակը ստիպել է Լեհաստանին ուժեղացնել իր տարածքային պաշտպանության միջոցառումները, ներառյալ Տարածքային պաշտպանության ուժերի զինվորների հաշվետվության ժամանակի կրճատումը։ Բացի այդ, լեհական իշխանությունները հանրային անվտանգության ազդարարումներ են ուղարկել՝ կոչ անելով քաղաքացիներին հաղորդել անօդաչուների դիտարկումների մասին և խուսափել մնացորդներին մոտենալուց։
Քանի դեռ 4-րդ հոդվածի համաձայն խորհրդակցությունները շարունակվում են, միջադեպը ծառայում է որպես Արևելյան Եվրոպայի անկայուն անվտանգության լանդշաֆտի վառ հիշեցում։ Լեհաստանի վճռական գործողությունները ընդգծում են համատեղ պաշտպանության կարևորությունը և ՆԱՏՕ-ի անդամների միջև անսասան համերաշխության անհրաժեշտությունը՝ աճող սպառնալիքների դեմ։